مەدەنىيەت-تارىخ
  • زەپمۇ چىرايلىق كەلدى باھار

    ئاپتورنى قىسقىچە تونۇشتۇرۇش ئاپتور ــ ئاۋۇت بارات قەشقەردىن. ئۇ جۇڭگو فوتوگرافلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو مىللى ئۆرپ ــ ئادەت فوتوگرافلىرى جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، شىنجاڭ ۋە قەشقەر ۋىلايەتلىك فوتوگرافلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى. ئۇ كۆزگە كۆرۈنگەن فوتوگراف. ئۇنىڭ تارتقان سۈرەتلىرىدىن ئۇنىڭ سۈرەت تارتىشقا بولغان چوڭقۇر مۇھەببىتىنى ئوخچۇپ تۇرغان يۈرەك رېتىمىنى ۋە ھالسىرىغان تىنىقلىرىنى ئاڭلىغىلى بولىدۇ. ئۇ 30نەچچە يىلدىن بۇيان، ئاپرات كۆزىنى ئۆزى

  • تورداشلارغا يېڭى يىللىق سوئۋغان

    ئاپتورنى قىسقىچە تونۇشتۇرۇش ئاپتور ــ ئاۋۇت بارات قەشقەردىن. ئۇ جۇڭگو فوتوگرافلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو مىللى ئۆرپ ــ ئادەت فوتوگرافلىرى جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، شىنجاڭ ۋە قەشقەر ۋىلايەتلىك فوتوگرافلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى. ئۇ كۆزگە كۆرۈنگەن فوتوگراف. ئۇنىڭ تارتقان سۈرەتلىرىدىن ئۇنىڭ سۈرەت تارتىشقا بولغان چوڭقۇر مۇھەببىتىنى ئوخچۇپ تۇرغان يۈرەك رېتىمىنى ۋە ھالسىرىغان تىنىقلىرىنى ئاڭلىغىلى بولىدۇ. ئۇ 30نەچچە يىلدىن بۇيان، ئاپرات كۆزىنى ئۆزى

  • سۆزمەنلىك (ئۇيغۇر خەلق لاپلىرىدىن)

    سۆزمەنلىك ئۇيغۇر خەلق لاپلىرىدىن) كۈنلەرنىڭ بىرىدە ئىچى پۇشقان بىر يىگىت مەھەللىنى ئارىلاپ كېتىۋاتقاندا ، ئېشەككە يۆلىنىپ تۇرغان بىر ئاز قىچىقى بار چوكان ئۇنى گەپكە سالماقچى بوپتۇ -دە : -ھەي يىگىت ، بەك تېز مېڭىپسىز پۇتى كۆيگەن تۇخۇدەك -دەپتۇ . ھېلىقى يىگىت دەرھاللا ئۇنىڭ نىيتىنى چۈشىنىپ : ھە، ئېشەككە يۆلىنىپ تۇرۇپلا قاپلا سۇلىشىپ قالغان خوخۇدەك -دەپتۇ . -ۋىيەي ، بۇ يىگىتنىڭ گېپىدىن ئۆرگىلەي ، بۇرۇتىنى دىڭگايتىۋاپتۇ جىگدىلىكىتكى شوىۇدەك، - دەپ قاق

  • ھەبىبۇللا ئابدۇرېھىم (ھېبى)چاقچاقلىرى توغرىسىدا

    ھەبىبۇللا ئابدۇرېھىم (ھېبى)چاقچاقلىرى توغرىسىدا نىجات سوپى ئىلى چاقچاقلىرىنىڭ بۈگۈنكى مۇنەۋۋەر ۋەكىللىرىدىن بىرى كىشىلەر تەرىپىدىن ئىسمى قىسقارتىلىپ ھېبى دەپ ئاتىلىپ كېلىۋاتقان قىززىقچىمىز ھەبىبۇللا ئابدۇرېھىمدۇر. ئۇ 1967-يىلى 1-ئايدا غۇلجا ناھىيەسى ئۈچئون بازىرىغا قاراشلىق مەمەيۈزى (مۇھەممەت يۈزى) كەنتىدە تۇغۇلغان، تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپكىچە ئوقۇغان. 1983-يىلىدىن باشلاپ چاقچاقچىلىق ھاياتىنى باشلىغان. ئاۋۋال بىرقانچە يىل ئۆز كەنتى ئەتراپىدى

  • مۇھەببەت قوشاقلىرى

    مۇھەببەت قوشاقلىرى توپلاپ رەتلىگۈچى: مويدىن ئەھمەت قىزىل گۈلمۈ بولمىسا، ئەتىرگۈلمۇ بولمىسا. ئىككىمىزنىڭ ۋەدىسى، ھەرگىز يالغان بولمىسا.. ھاۋادىكى بىر تورغاي، سايرىمىسا نە بولغاي.. خۇدا بەرگەن بۇ جاننى، قىينىمىساڭ نېمە بولغاي... كاككۇك ئۆزى، بۇلبۇل ئۆزى. بۇ خەتنى يازغان، چىن مۇھەببەتنىڭ ئۆزى. باغدىن ئالما چۈشۈپتۇ، يەرگە توك-توك چۈشۈپتۇ. شۇنچە قىزلار ئارىسىدىن، سىزگە كۆڭلۈم چۈشۈپتۇ. باغدا سېرىق گۈل ئىزدەپ، سېرىقىنى تاپتىم. بىۋاغا گۈل بېرىپ، جاجامن

  • لوپنۇر خەلق ھاشار قوشاقلىرىنىڭ بەزى ئالاھىدىلىكلىرى توغرىسىدا

    لوپنۇر خەلق ھاشار قوشاقلىرىنىڭ بەزى ئالاھىدىلىكلىرى توغرىسىدا گۈلبانۇم ئابابەكرى مەدەنىيەت- شۈبھىسىزكى، بىر قوۋم- مىللەتكە نىسبەتەن ئېيتقاندا، شۇ قوۋم ياكى مىللەتنىڭ پۈتكۈل ئەقىل-پاراسەت كۆكىدىكى چاقناپ تۇرغان گۆھەردۇر. شۇنداقلا، بىر قوۋم-مىللەتكە ھاياتىي كۈچ بېغىشلايدىغان، ئۇنىڭ ئەبەدىيلىككە سوزۇلغان ئۇيۇشۇشچانلىق كۈچىنى ئاشۇرىدىغان، خاسلىق كامالتىنى يەنىمۇ جۇلالاندۇرىدىغان نۇرلۇق چولپاندۇر. تارىخىتىن بۇيانقى بارلىق مىللىي مەدەنىيەتل

  • بىرازىلىيە«دۇنيا پۇتپول لوڭقىسى»داقانداق تۆھپەكۆرسەتتى

    گېسى ئاخىرقى 133چى مىنۇتتا ھەل قىلغۇچ بىر توپ كىرگۈزگەن، بۇ ۋاقىتتا بىرازىلىيەبىرازىلىيەدۇنيا پۇتپول لوڭقىسىدا فىرانسىيەنىڭ1998- يىلىدىكى رېكورتىغا تەڭلەشكەن . 4/1يېرىم ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىدىن بۇرۇنقى 62مەيدان مۇسابىقىدە167توپ كىرگۈزۈپ ئالدىنقى قېتىمقى فىرانسىيەنىڭ دۇنيا پۇتپول لوڭقىسىدا ياراتقان رېكورتىغا تەڭلىشىشكە پەقە4توپ پەرىق قالغان.1998-يىلى فىرانسىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارالىق دۇنيا پۇتپول لوڭقىسىمۇسابىقىسىدە فىرانسىيە32دۆلەتتىن كەلگەن

  • بۆكەن خانلىقى ھەققىدە رېۋايەت

    بۆكە خان ھەققىدىكى رىۋايەت قەدىمقى ئۇيغۇرلارنىڭ تىلى ، تارىخى ، ئەدىبىياتى ، دىنىي ئېتىقادى ... قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىش ۋە ئۆگۈنۈشتە مۇھىم يادىكارلىقلارنىڭ بىرى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ . بۇ رىۋايەتتە ئاساسلىغى ئورخۇن - سېلىنگا دەرياسى ۋادىلىرىدا قۇرۇلغان قەدىمقى ئۇيغۇر خاقانلىغىنىڭ ( مىلادى 747 - 840 - يىللار ) ئىككىنچى ئەۋلاد خاقانى --- مويۇنچۇرنىڭ كەنجى ئوغلى بۆكەخاننىڭ ( ئېل تېكىن ياكى تەڭرى خاقان ) تۇغۇلىشى ، تەختكە چىقىشى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئومۇمىي

  • ئىنسانىيەت تۇرمىشىنى ئۆزگەرتكەن 50 كەشپىيات

    ھىندىستان ۋاقىت گېزىتى نىڭ ماقالىسى تارىختىن بۇيان ئىنسانلارنىڭ نۇرغۇن كەشپىياتى دۇنيانى ئۆزگەرتكەن . بۇلارنىڭ ئارسىدا تۆۋەندىكىلەر رولى ئەڭ چوڭ 50 كەشپىياتتۇر : 1 . چوت ( مىلادىيە 190 يىلى ) مىلادىيە 190 يىللىرى چوتنىڭ ئەڭ بالدۇر جۇڭگۇدا ئىشلىتىلگەنلىكى خاتىرلەنگەن . نەچچە يۈز يىل ماباينىدە جۇڭگونىڭ چوتى ئەڭ تېز ھېسابلاش قۇرالى بولۇپ كەلگەن . 2 . ئاسپىرىن ( 1899 يىلى ) ئاسپىرىن تابلىتكىسى باشقا ھەرقانداق دورىغا قارىغاندا كۆپ كېسەللەر شىپا بولۇشى مۇمكىن

  • ئۇيغۇرلارنىڭ نان مەدەنىيىتى

    نان ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇشىدا كەم بولسا بولمايدىغان ئەڭ مۇقەددەس، ئەڭ ئۇلۇغ، ئۇزۇن تارىخقا ئىگە، كەڭ تارقالغان، تۈرى كۆپ، ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى يېمەكلىكلەرنىڭ بىرى. ئۇيغۇرلار ھەر بىر نانغا ئەستايىدىل ئىشلەيدۇ، نان ئۇيغۇرلار ئەقىل -پاراسىتىنىڭ جەۋھىرى. چۈنكى ناۋايچىلىق كوللېكتىپ ئەمگەكنى ئاساس قىلىدۇ، بۇ جەرياندا ھەممەيلەن ئۆزلىرىنىڭ ئەقىل- پاراسىتىنى ئىشقا سالىدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ نان مەدەنىيىتى قەدىمىيلىكنى مۇكەممەل ساقلاپ قالغان. ئۇنىڭغا ئۇ

  • ئۇيغۇرلارنىڭ ھويلا-ئارام مەدەنىيىتى

    ئۇيغۇرلارنىڭ ھويلىدا ئۈزۈم ئۆستۈرۈش ئادىتى ناھايىتى ئۇزاق تارىخقا ئىگە، ئۇيغۇرلار ئۆينىڭ ئالدىنى كۈن چىقىش تەرەپكە ئۇدۇل قىلىپ ئورۇنلاشتۇرىدۇ، شۇنداقلا ھويلىنىڭ كەڭ، ئازادە بولۇشىنى مۇھىم ئورۇنغا قويىدۇ. ئۇيغۇرلار ھويلىدا ئۈزۈم ئۆستۈرۈشنىڭ پايدىسىنى ناھايىتى بۇرۇنلا چۈشىنىپ يەتكەن. ئۈزۈم بىۋاستە ئىقتىسادىي قىممەت ياراتقاندىن باشقا، ياز كۈنلىرىدە ئۇنىڭ سايىسى ھويلىغا ناھايىتى ئۆزگىچە زىننەت بېغىشلايدۇ، ھويلا سالقىن ھەمدە ھاۋاسى ساپ بولى

  • ئۇيغۇرلارنىڭ ئات قويۇش مۇراسىمى

    تۇغۇلغان بالىغا ئات قويۇش ئادىتى (ۋاقىت مەزگىلى، شەكلى ۋە مەزمۇنى جەھەتلەردە )ھەرقايسى مىللەتلەردە پەرىقلىق بۇلىدۇ. ئۇيغۇرلار ئارىسىدا تۇغۇلغان بالىغا ئات قويۇش رەسمىيىتى ئومۇمەن بالا تۇغۇلۇپ ئۈچ كۈنگىچە بولغان ئارىلىقتا بېجىرىلىدۇ. ئات قويۇشتا ئومۇمەن ئۆيگە يۇرت مۆتىۋەرلىرى، ئىمام ياكى ئاخۇنۇم تەكلىپ قىلىنىدۇ. ئۇلار دادىنىڭ ۋە ئانىنىڭ رازىلىقىنى ئېلىپ ئىسىم تاللانغاندىن كېيىن ئەرزان چىللاپ ئات قويۇش رەسمىيىتىنى بېجىرىدۇ ۋە يېڭى ئىسىم بىلە

  • ئەرەبلەردە سەدىقە مەدەنىيىتى: سەدىقە تىلەش نومۇس ئەمەس

    ئەرەب دۆلەتلىرىدە ئۇزۇن يىل ئىشلىگەنلىكتىن، يەر شارى ۋاقتى گېزىتى مۇخبىرى ئەرەب دۆلەتلىرىدىكى تىلەمچىلەرنى كۆپ كۆرگەن، بۇلارنىڭ ئىچىدە ئۆزى سالاپەتلىك، ئاشقان-تاشقان يېمەكلىكلەرنى يېمەيدىغان ئېسىل تىلەمچىلەر ۋە كىيىنىشى رەتلىك، ئاندا ساندا تىلەيدىغان ئىشتىن سىرتقى تىلەمچىلەرمۇ ئاز ئەمەس. بۇ تىلەمچىلەرنىڭ تۇرمۇشى ئەرەبلەرنىڭ ساخاۋەتكە خۇشتار ئىكەنلىكىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ تۇرۇپتۇ، بۇنىڭ ئارقىسىدا بولسا ئەرەب دۇنياسىدىكى ئۆزگىچە سەدىقە مەدەن

  • ئۇيغۇر ئۆرپ _ ئادەتلىرىدىكى 62 خىل تەربىيە

    (1) ياشانغانلارنى ، چوڭلارنى ، يۇرت مۆتىۋەرلىرىنى ، ئۇستازلارنى كۆرگەندە ئىككى قولنى مەيدىسىگە ئېلىپ ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ! (تەڭتۇش ، تۇنۇش - بىلىشلەر ئوڭ قولىنى كۆكسىنى ئېلىپ سالام دەيدۇ ) دەپ ھۆرمەت بىلدۈرۈش لازىم . سالام بەرمەسلىك ئەدەبسىزلىك ، ھاكاۋۇرلۇق قىلغانلىق دەپ يامان ئېلىنىدۇ . (2) چوڭلارنىڭ ، ئاتا - ئانىلارنىڭ ، كۈيئوغۇل ( كېلىن ) ، قېيناتا ، قېينانىنىڭ ئالدىدىن توغرا ئۆتۈشكە بولمايدۇ . (3) ئاياللار ئەرلەرنىڭ ئالدىدىن توغرا ئۆتۈشكە بولمايدۇ

  • ئۇيغۇر دوپپىسى

    دوپپا باشقا ئۇيغۇر مەدەنىي مىراسلىرىغا ئوخشاش تەسەۋۋۇرغا باي، گۈزەللىكنى سۆيىدىغان، چوڭقۇر مەنىۋىيەت دۇنياسىنى ئۆزگىچە سەنئەت شەكلى ئارقىلىق ئىپادىلەشنى بىلىدىغان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ماددىي كەشپىياتى. دوپپا باشقا مەدەنىي كەشپىياتلار ئىچىدىكى ھازىرغىچە ياشلىقىنى، ھاياتىي كۈچىنى يوقاتماي كېلىۋاتقان ھەم بۇندىن كېيىنمۇ ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ مىللەت بەلگىسى سۈپىتىدە ئۆزىنى نامايەن قىلىپ تۇرىدىغان، مىللەتنىڭ غۇرۇرىغا سىمۋول بولۇش لاياقىتىگە ئىگە قى

  • ئاپتۇۋا-چىلاپچا ۋە ئۇيغۇر مەدەنىيىتى

    ئاپتوۋا-چىلاپچا ئۇيغۇرلار ئۇزاق يىللار مابەينىدە ئىشلىتىپ كېلىۋاتقان تۇرمۇش بۇيۇملىرىنىڭ بىرى بولۇپ، مېھماندارچىلىق ئادەتلىرىمىزدە كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلىپ كەلگەن. سەھرالاردا، جۈملىدىن بىزنىڭ سەھرادىكى ئۆيدە ئاپتوۋا-چىلاپچا ياكى ئىۋرىق بىلەن تاماقتىن بۇرۇن ۋە تاماقتىن كېيىن مېھمانلارنىڭ قولىغا سۇ بېرىدۇ. بۇ ئادەت ئۇيغۇرلارنىڭ مېھماندارچىلىق، سەھىيە، تازىلىق مەدەنىيىتىدىكى قىممەتلىك ئادەت ھېسابلىنىدۇ. شەھەرلەردە كۆپىنچە ھاللاردا مېھمانن

  • خوتەن قەغىزى ۋە ئۇيغۇر خەتتاتلىقى

    بۈگۈنكى كۈندە خوتەن قەغىزى دېگەن نام بىلەن ئاتىلىدىغان ھەم تەرىپلىنىدىغان قەغەزچىلىكىمىز ـ ئەجدادلىرىمىز ئەقىل-پاراسىتى ۋە تەجرىبە-سىناقلىرىنىڭ مەھسۇلى سۈپىتىدە، ئىنسانىيەت مەدەنىيىتىگە قوشۇلغان قىممەتـلىك تۆھپە بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. خەلقىمىز قەدىمقى زامانلاردىن تارتىپلا قەغەز ياسىغان ۋە قەغەز ئىشلەتكەن. ئارخىلوگىيىلىك ماتېرىياللاردىن مەلۇم بولىشىچە، ئاۋرېل سىتەيىن لوپنور ئەتراپىدىن تاپقان قەغەز پارچىلىرىنىڭ مىلادى 3- ـــ 5-ئەسىرلەر ئارىل

  • ئۇيغۇرلارنىڭ دورىلىق چاي مەدەنىيىتى

    ئۇيغۇرلار ئاجايىپ مېھماندوست ھەم چايخۇمار خەلق. ئۇيغۇرلارنىڭ مېھماندوست، چايخۇمارلىقى ئۇزاق مۇددەتلىك تارىخىي تەرەققىيات، ئىشلەپچىقىرىش پائالىيىتى ۋە كىشىلىك تۇرمۇش مۇناسىۋەتلىرى جەريانىدا تەدرىجىي شەكىللەنگەن. شۇنىڭدەك ئەجدادلاردىن ئەۋلادلارغا ئۈزلۈكسىز داۋاملىشىپ ۋە مۇكەممەللىشىپ كېلىۋاتقان ئۆرپ- ئادەت خاراكتېرىنى ئالغان ئېسىل مەدەنىيەتلەرنىڭ بىرىدۇر. ئۇيغۇر تېبابەتچىلىكىدە دورىلىق چاي يەنە چاي دورىسى ۋە چايلىق دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ سا

  • كەلپىن قوشۇقى ۋە ئۇنىڭ ئالاھىدىلىكى

    قوشۇق ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلىسىدە كەم بولسا بولمايدىغان كۈندىلىك تۇرمۇش بويۇملىرىنىڭ بىرى. ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى قوشۇقچىلىق ھۈنەر- سەنئىتى ئۇزۇن يىللىق تارىخقا ئىگە. بۇلارنىڭ ئىچىدە كەلپىن قوشۇقى ئاپتونوم رايونمىزنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا ياسىلىۋاتقان ۋە ئىشلىتلىۋاتقان قوشۇقلار بىلەن كۆپ جەھەتتىن ئۆزگىچە پەرقلەنگەچكە، يېقىندا شەرەپ بىلەن ئاپتونوم رايون بويىچە غەيرىي مادددىي مەدەنىيەت مىراسى بولۇپ رەسمىي ئېتىراپ قىلىنىپ، كەلپىندىكى ھەر مىللە

  • ئۇيغۇرلارنىڭ يەڭگە قوشۇپ ئەۋەتىش ئادىتى

    ئۇيغۇرلاردا تۇنجى تويى بولغان قىزغا توي كۈنى يەڭگە قوشۇپ ئەۋەتىش ئادىتى بار. قىز ياتلىق بولۇشتىن بۇرۇن ئاتا ئانىسىنىڭ ھامىيسىدە چوڭ بولغان بولسا، ياتلىق بولغاندىن كېيىن ئېرى ۋە قېيىنئاتا قېيىنئانىسىنى كۈتىدۇ. شۇڭا ئەجدادلىرىمىز تۇنجى تويى بولغان قىزغا يەڭگە قوشۇپ، يىگىتنىڭ ئۆيىگە ئەۋەتىش ئارقىلىق بۇ مەسىلىنى ھەل قىلغان. يەڭگە قىلىپ تاللانغان ئايال قىز تەرەپ جەمەتى ئىچىدىكى ياشقا چوڭ، ئەخلاق پەزىلەت، بىلىم مەرتىۋە جەھەتتە باشقىلاردىن ئۈستىن

  • ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامى

    ئۇيغۇر بار يەردە ئون ئىككى مۇقام بار، ئون ئىككى مۇقام بار يەردە ئۇيغۇر بار دېگەن بۇ ھېكمەتلىك سۆز چىن ھەقىقەتتۇر. ھەقىقەتەن ئون ئىككى مۇقام ئۇيغۇر فولكلورىغا مەنسۇپ بولغان بىر خىل سەنئەت ئۆرپ-ئادەت ھادىسىسى ھېسابلىنىدۇ. ئۇ، ئۇيغۇر روھىنىڭ ئەڭ كەڭ ئاممىۋىلاشقان تىپىك بەدىئىي كۆرۈنۈشى. سەنئەت ئۆرپ-ئادەتلىرىنىڭ سىستېمىلاشقان مۇجەسسەمى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئون ئىككى مۇقام ئۇزاق ئەسىرلەردىن بۇيان خەلقىمىزنىڭ كۈندىلىك ھاياتىغا ھەمراھ بولۇپ، زىمىستان كۈنل

  • كوسىراپلىقلارنىڭ «مىتەۋىلىشىش» ئادىتى

    ئاقتۇ ناھىيەسى تەۋەسىدىكى كوسىراپ يېزىسى قارا قۇرۇم تاغ تىزمىسىغا جايلاشقان بولۇپ، بۈگۈنكى زامان شەھەر تۇرمۇشى ۋە شەھەر مەدەنىيىتىدىن بىر قەدەر يىراقتا. ئوتتۇرا ئەسىر مەدەنىيەت ئەنئەنىسى نىسبەتەن تولۇق ساقلانغان تاغلىق يۇرت. بۇ جايدىكى مىتەۋىلىشىش ئەنە شۇنداق مەدەنىيەت ئىزچىللىقىنىڭ ئىپادىلىرىدىن بىرى. مىتەۋىلىشىش - كوسىراپتىكى يەرلىك شېۋە. ئۇ لەقەم ئىشلىتىش، لەقەم ئارقىلىق چاقچاققا كەلتۈرۈش، دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ. كوسىراپلىقلار چاقچ

  • ئۇيغۇر قىزلىرىنىڭ ئوسما، يىلىم قويۇش ئادىتى

    ئوسما-كرېست گۈللۈك ئۆسۈملۈكلەر ئائىلىسىگە كىرىدىغان، ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك بولۇپ، دىيارىمىزدا قەدىمدىن ئۆستۈرۈپ كەلگەن ھەم خانىم-قىزلىرىمىز ئۇنىڭدىن پايدىلىنىپ قاشلىرىنى گۈزەللەشتۈرۈپ كەلگەن. ئەزەلدىن گۈزەللىكنى سۆيىدىغان، گۈزەللىككە ئىنتىلىدىغان، خانىم-قىزلىرىمىز ئۆز ئەتراپىدا ئۆسىدىغان تەبىئىي ئۆسۈملۈكلەردىن پايدىلىنىپ ھۆسىن گۈزەللەشتۈرۈش، ھەرخىل گىرىم بۇيۇملىرىنى ياساپ ئىشلىتىش بىلەن بىرگە، ئوسما قويۇشقىمۇ ناھايىتى ئ

  • ئۇيغۇرلاردا ئائىلە ئىستىلى ۋە ئائىلە تەربىيەسى

    ئۇيغۇرلار ئەزەلدىن ئائىلە ئىستىلىغا يۈكسەك ئېتىبار بىلەن قاراشقا ئادەتلەنگەن. چۈنكى، ئۇلار ئائىلە ئىستىلىنىڭ توغرا ياكى خاتا بولۇشىنى ئۆز ئائىلىسىنىڭ روناق تېپىشى ياكى ۋەيران بولۇشىغا بىۋاستە تەسىر كۆرسىتىدۇ، دەپ قارايدۇ. شۇ سەۋەبتىن ھەرقانداق بىر ئائىلىنىڭ ئەزاسى شۇ ئائىلىنىڭ ئورتاق ئىستىلى بەلگىلىگەن دائىرىدە پائالىيەت ئېلىپ بارىدۇ. ئۇيغۇرلاردا ئائىلە تەربىيەسى مۇنداق ئىككى مۇھىم مەزمۇننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: بىرى، ئەخلاقىي تەربىيەگە ئەھ

  • ئۇيغۇرلاردىكى سۇ ۋە ئوتنى ئۇلۇغلاش

    سۇنى ئۇلۇغلاش چوڭ تەبىئەتكە چوقۇنۇشنىڭ ئومۇملاشقان ئىپتىدائىي شەكىللىرىدىن بىرىدۇر. سۇنىڭ ئىنسان تۇرمۇشىدا كەم بولسا بولمايدىغان مۇھىم ئورنى ۋە ئۇنىڭ مەنبەسىنىڭ سىرلىق بولۇشى ئىپتىدائىي ئىنسان چۈشەنچىسىدە سۇ ئىلاھىنىڭ كارامىتى، دەپ قارالغان. نەتىجىدە، سۇنى مۇقەددەس بىلىپ، دېڭىز، دەريا، كۆل، بۇلاق، يامغۇر قاتارلىقلارنى ئىلاھىيلاشتۇرغان. بۇنداق ئەھۋال قەدىمكى دەۋرلەردە ئۇيغۇرلار ئارىسىدا قويۇق ئەكس ئەتكەن. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ قەدىمكى تارىخى ق

  • ئۇيغۇرلاردا «ئانا» ئۇقۇمى

    ئۇﻳﻐﯘرلارﻧﯩﯔ ﻧﻪزﯨﺮﯨﺪە دۇﻧﻴﺎدﯨﻜﻰ ﮬﻪﻣﻤﻪ ﻧﻪرﺳﻪ ﺋﺎﻧﯩﺪﯨﻦ ﺋﺎﭘﯩﺮﯨﺪە ﺑﻮﻟﯩﺪۇ ۋە ﺋﺎﻧﯩﻐﺎ باغلانغان ﮬﺎﻟﺪا ﻳﺎﺷﺎﻳﺪۇ، ﺋﺎﺧﯩﺮى ﻳﻪﻧﻪ ﺋﺎﻧﯩﻐﺎ ﻗﺎﻳﺘﯩﺪۇ. دﯦﻤﻪك، ﻣﻪۋﺟﯘدات ﺋﺎﻧﯩﺪﯨﻦ ﺗﯘﻏﯘﻟﯩﺪۇ، ﺋﺎﻧﯩﺪا ﻳﺎﺷﺎﻳﺪۇ، ﺋﺎﻧﯩﻐﺎ ﻗﺎﻳﺘﯩﺪۇ. ﺋﺎﻧﺎ ﻣﻪﻧﻪ ﺑﯘﻟﯩﻘﻰ، ﺋﯘﻳﻐﯘرلار دۇﻧﻴﺎ ﮬﻪﻗﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﻪﺳﻪۋۋۇرﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﺎﻧﺎ ﺋﯘﻗﯘﻣﯩﺪﯨﻦ ﺧﺎﻟﯩﻲ ﮬﺎﻟﺪا ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﺎراﻟﻤﺎﻳﺪۇ. ﺋﯘلار ﺋﯜﭼﯜن ﺋﺎﻧﺎ-ﺋﺎﻟﻪم،

  • ئۇيغۇر بىناكارلىق نەققاشلىقى

    ئۇيغۇر بىناكارلىقىدىكى نەقىش سەنئىتىدە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى تاغ-دەريالار، دەل-دەرەخلەر، گۈل-گىياھلار، مېۋە-چېۋىلەر ئالاھىدە گەۋدىلەندۈرۈلگەندەك باشقا، تۇرمۇش بۇيۇملىرىغىمۇ تېگىشلىك ئورۇن بېرىلگەن. ئۇيغۇر بىناكارلىقىنىڭ نەقىش بېزەكلىرىنىڭ شەكلى ھەرخىل، مەزمۇنى مول بولۇپ، ئىشلەتكەن ماتېرىياللار ۋە قوللىنىلغان ھۈنەر-سەنئەت ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن ياغاچ ئويما نەقىش، خىش تىزما نەقىش، گۈللۈك خىش كاھىش، رەڭلى

  • ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى مەدەنىيەت ئەمەلىيىتى بوشلۇقى ــ مەشرەپ

    ئۇيغۇرلاردا: بالاڭنى بىلىم ئۆگەنسۇن دېسەڭ مەكتەپكە بەر، ئادەم بولۇشنى ئۆگەنسۇن دېسەڭ مەشرەپكە بەر، دەيدىغان ماقال بار. بۇ يىل 11-ئايدا، ب د ت پەن، مەدەنىيەت، مائارىپ تەشكىلاتى غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرىنى قوغداش بويىچە ھۆكۈمەتلەر ئارا كومىتېتىنىڭ 5-قېتىملىق يىغىنىدا، مەشرەپ 2010-يىلى جىددىي قوغدىلىدىغان غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرى تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلدى. بوستانلىقتىكى خۇشاللىق مەدھىيەسى سېنتەبىر كۈنلىرى، قۇمۇل شەھىرىنىڭ مۇقام مە

  • ئۇيغۇرلارنىڭ يېمەك-ئىچمەك مەدەنىيىتى

    غالىب غوجىئابدۇللا مەلۇمكى، ئۇيغۇرلار قەدىمدىن تارتىپ تۇرمۇش شەكلى، تىل-يېزىقى، ئۆرپ-ئادىتى، كىيىم-كېچىكى ۋە باشقا جەھەتلەردە ئۆزىگە خاس مىللىي مەدەنىيەت ئالاھىدىلىكلىرىگە ئىگە بولۇپلا قالماي، بەلكى يېمەك- ئىچمەك مەدەنىيىتى جەھەتتىمۇ روشەن خاسلىقنى ساقلاپ كەلدى. ئۇيغۇرلارنىڭ يېمەك-ئىچمىكىنىڭ شەكلى ھەر خىل، ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى، تەمى مەززىلىك بولۇپلا قالماي، بەلكى ئۆزىگە خاس گۈزەللىك قىممىتىگە، ئېتنوگرافىيەلىك قىممەتكە، مەدەنىيەت قىم

  • ئۇيغۇرلاردا چاچ گۈزەللىكى

    غالىب مۇھەممەد قارلۇق گۈزەللىككە ئىنتىلىش ئىنساننىڭ تەبىئىتى. دۇنيادا گۈزەللىككە ئىنتىلمەيدىغان قەۋم، مىللەتلەر بولمىسا كېرەك. مول مەدەنىيەت ئارقا كۆرۈنۈشىگە ئىگە خەلقىمىزمۇ تارىختىن بېرى گۈزەللىككە ئەھمىيەت بېرىپ كەلگەن، جۈملىدىن چاچ گۈزەللىكىگىمۇ ھەم شۇنداق. چاچنىڭ ئەڭ ئالدى بىلەن باشنى ئىسسىق-سوغۇقتىن ساقلاش رولى بولغاچقا، يىراق قەدىمكى دەۋرلەردىلا خەلقىمىز ئانىمىزملىق ئېتىقادنىڭ تەسىرىدە چاچنى بىر خىل يۈكسەكلىككە كۆتۈرۈپ ئۇلۇغلىغان

  • ئائىلە تەربىيەسىدىكى يوسۇنلار

    قۇربانجان ئابلىمىت نورۇزى ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلە تەربىيەسى يوسۇنلىرى ناھايىتى ئۇزاق تارىخقا ئىگە بولۇپ، ئادەتتە ئۆرپ-ئادەت تەربىيەسى ۋە مىللىي ئەنئەنە تەربىيەسى بىلەن ئالاھىدە خاراكتېرلىنىدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى يوسۇنلىرىدا ئائىلە تەربىيەسى ناھايىتى مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. ئائىلە تەربىيەسى ئۇيغۇرلارنىڭ ئادىمىيلىك تەربىيەسىدىكى مۇھىم ھالقا بولۇپ، بالىنىڭ قانداق ئادەم بولۇپ چىقىشى ئۇنىڭ ئائىلىسى بىلەن چېتىشتۇرۇلغان. شۇڭا، بالىنىڭ تىلى چىق

  • ئۇيغۇرلارنىڭ كىيىنىش ئادەتلىرى

    بۇرۇن ئوغۇل بالىلار يىگىتلىك يېشىغا (16 ياشتىن ئاشقاندا) يەتكەندە، بېشىغا گۈللۈك چىمەن دوپپا كىيەتتى. ئۇچىسىغا (يەڭ، ياقا، پەۋازلىرىغا) گۈل، چىلتەك-جىيەكلەر تۇتۇلغان قاپ شەكىللىك كۆڭلەك كىيەتتى. بېلىگە پوتا ياكى كەمەر باغلىمايتتى. ئىشتانباغنىڭ ئۇچىغا پۆپۈك قىلىپ، ئۇنى قىزىل رەڭدە بوياپ ، ئىككى ئۇچىنى تىزىغىچە ساڭگىلىتىۋالاتتى. پۇتىغا قونجىنى قايرىماي يالاڭ ئۆتۈك كىيەتتى . ساقال- بۇرۇت قويمايتتى. يىگىتلەر توي قىلغاندىن كېيىن، بېشىغا چىرايلىق گۈ

  • قەدىمقى ئۇيغۇرلارنىڭ زىبۇ-زىننەت تاقاش ئادىتىگە نەزەر

    ئۇيغۇرلارنىڭ قەدىمقى زىبۇ زىننەتلىرى دۇنياغا داڭلىق . ئۇيغۇر ئاياللىرى تەبىئەتتىكى ھەر خىل ئالتۇن، كۈمۈش، قاشتېشى ۋە ياقۇتقا ئوخشاش قىممەتلىك مېتال ۋە تاشلاردىن زىننەت ئۈچۈن ئىنتايىن كۆركەم، سىپتا سەنئەت بويۇملىرىنى بارلىققا كەلتۈرۈپ ، ئۇلار بىلەن ئۆزلىرىنى زىننەتلەپ، تېخىمۇ جەزبىدار ۋە گۈزەل كۆرۈنۈشكە تىرىشقان. ئاسماننىڭ بېزەكلىرى بولغان يۇلتۇزلار، كېچىنى يورۇتقۇچى ئاي ۋە تەبىئەت دۇنياسىدىكى گۈل-گىياھلار خوتۇن-قىزلارنىڭ بويۇن ۋە قۇلاقلى

  • سالام-سەھەتتىكى ئادەت، سۆزلىرىمىز

    سالام-سەھەتلىشىش دۇنيادىكى ھەممە مىللەتكە ئورتاق مەدەنىيەت ھادىسىسى بولۇپ، ئىپادىلىنىش ئۇسۇلى ئوخشاشمايدۇ. سالاملىشىشنىڭ ئۇسۇللىرى كۆپ بولۇپ، ئۇ ھەر بىر مىللەت خەلقىنىڭ تارىختىن بۇيان شەكىللەنگەن سالاملىشىش ئادىتى تەرىپىدىن بەلگىلىنىدۇ. جۈملىدىن ئۇيغۇرلارمۇ ئۇزاق تارىخىي مەدەنىيەت تەرەققىياتىدا بىر يۈرۈش سالاملىشىش ئادەتلىرىنى شەكىللەندۈرگەن. مۇستەقىل ئەدەپ-قائىدە كاتېگورىيەسىگە كىرگۈزۈلۈپ قېلىپلاشتۇرۇلغان بۇ قائىدىلەر نۇرغۇن مەزمۇن

  • چوپانلىقلارنىڭ خامان ئېلىش ئادىتى

    مۇساجان ياسىن قاغىلىق ناھىيەسىنىڭ چوپان يېزىسى قاراقۇرۇم تاغ تېزمىسى ئارىسىدىكى يېرىم چارۋىچىلىق، يېرىم دېھقانچىلىقنى ئاساس قىلىدىغان تاغلىق يېزا. چوپانلىقلارنىڭ ئۇزاق زامانلاردىن بېرى داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان تۇرمۇش ئادەتلىرى ئىچىدە دېھقانچىلىق بىلەن چارۋىچىلىق بىرلەشكەن خامان ئېلىش ئادىتى ئۆزگىچە بولۇپ، بۇ ئادەت قەدىمدىن ھازىرغىچە داۋاملىشىپ، چوپانلىقلارنىڭ تۇرمۇشىنى رەڭدارلىققا ئىگە قىلغان. سامچى كەنتىدە بىر بوۋاي لاي-لاي ئېيتماقتا چو

  • ھەج قىلىش توغرىسىدا

    ئەنئەنىۋى ئۆرۈپ-ئادەت بويىچە، قۇربان ھېيتتا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن مۇسۇلمانلار ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ غەربىگە جايلاشقان ھېجاز رايونىدىكى مەككە ۋە مەدىنىدىن ئىبارەت ئىككى چوڭ مۇقەددەس شەھەرگە يىغىلىپ بىر ھەپتە ھەج قىلىدۇ. مىلادىيىدىن ئىلگىركى 6-ئەسىردە ئىسلام دىنىنىڭ ئەلچىسى مۇھەممەد پەيغەمبەر مەككىدە تۇغۇلغان ئىدى. ھەريىلى مىليونلىغان مۇسۇلمان مەككە ۋە مەدىنىگە يىغىلىپ ھەج قىلىدۇ. تېنى ۋە ئىقتىسادى شارائىتى يار بەرگەن مۇسۇلمان

  • ئەنئەنىۋى قوناق تائاملىرىمىز

    خەلقىمىز ئىستېمال مەدەنىيىتىدە قەدىمدىنلا قوناقلىق تائاملارنى ئىستېمال قىلىشقا ئادەتلەنگەن. قوناق ئاساسلىق ئاشلىق زىرائەتلىرىنىڭ بىرى. ئۇنىڭ تەركىبىدە ئاقسىل، ئۆسۈملۈك يېغى ۋە ۋىتامىن تۈرىدىكى ئادەم بەدىنىگە كېرەكلىك ئوزۇقلۇق ماددىلار مول بولغاچقا، ھەزىمنى ياخشىلاش، تەرەتنى راۋانلاشتۇرۇش، قاندىكى ياغنى پارچىلاش، قان ئايلىنىشنى ياخشىلاشتەك خۇسۇسىيەتلەرگە ئىگە. شۇڭا، ئەجدادلىرىمىز قوناق تائاملىرىنى ئاساسلىق يېمەكلىك قىلغاندىن باشقا يەن

  • جەمئى 1 بەت / 37 پارچە مەزمۇن بار